Pompa hamulcowa, pedalbox i korektor: średnica, balans

Pompa hamulcowa zamienia nacisk stopy na ciśnienie płynu, pedalbox ustala przełożenie pedału i może dzielić siłę między dwa obwody, a korektor ogranicza ciśnienie na jednej z osi. Ten poradnik wyjaśnia, co daje średnica tłoczka, jak czytać przełożenie pedału, czym jest drążek równoważący i zawór regulacji siły hamowania oraz co przepisy mówią o rozdziale siły hamowania między osie.

Bezpieczeństwo i przepisy. Hamulce to element bezpieczeństwa; montaż, odpowietrzenie i próbę zalecamy zlecić warsztatowi. Pojazd uczestniczący w ruchu ma być „tak zbudowany, wyposażony i utrzymany, aby korzystanie z niego: 1) nie zagrażało bezpieczeństwu osób nim jadących lub innych uczestników ruchu, nie naruszało porządku ruchu na drodze i nie narażało kogokolwiek na szkodę” (Prawo o ruchu drogowym, art. 66 ust. 1 pkt 1). Rozporządzenie o warunkach technicznych pojazdów stanowi, że „działanie hamulca roboczego powinno być odpowiednio rozłożone między osie; powinno ono być jednakowe dla kół tej samej osi” (§ 15 ust. 2 pkt 3), a dodatkowemu badaniu technicznemu podlega pojazd, „w którym dokonano zmian konstrukcyjnych lub wymiany elementów powodujących zmianę danych w dowodzie rejestracyjnym” (art. 81 ust. 11 pkt 3); to dotyczy tylko zmian, które zmieniają dane z dowodu, a czy dana przeróbka do nich należy, rozstrzyga stacja diagnostyczna lub organ rejestrujący. Załącznik J FIA (art. 253-4) wymaga w samochodzie objętym tym załącznikiem podwójnego obwodu sterowanego jednym pedałem: przy nieszczelności pedał ma nadal działać co najmniej na dwa koła. Część produktów w sklepie może być oznaczona jako przeznaczona wyłącznie do sportu motorowego i użytku poza drogami publicznymi; sprawdź kartę produktu i potwierdzenie przy zamówieniu. Czy dany element może być użyty w Twoim pojeździe na drodze publicznej, ustalisz w stacji diagnostycznej lub u organu właściwego w Twoim kraju; na torze obowiązuje regulamin imprezy. Odpowiedzialność za zgodność z przepisami i za dokumenty pojazdu ponosi użytkownik; zmiany mogą też skutkować utratą gwarancji producenta pojazdu. Zobacz też Pompy hamulcowe.

Jak to działa: od pedału do zacisków

Siła stopy działa na dźwignię pedału. Przełożenie pedału to stosunek odległości A (od osi obrotu do pedału) do odległości B (od osi obrotu do popychacza pompy): im większe A względem B, tym większa siła na popychaczu, ale też dłuższy ruch pedału. Popychacz porusza tłoczek pompy, a ciśnienie płynu zależy od siły na tłoczku i jego pola. Zmieniając względną powierzchnię tłoczka pompy i tłoczków zacisków, zmienia się siła i przemieszczenie przekazywane na zaciski.

Pompa hamulcowa: średnica tłoczka

W katalogu sklepu średnica tłoczka jest podana w calach w nazwach produktów, od 0,5″ do ok. 0,81″ (1 cal to 25,4 mm, więc 0,625″ to ok. 15,9 mm, a 0,75″ to ok. 19,05 mm). Przy tej samej sile na popychaczu mniejsza średnica daje wyższe ciśnienie, ale wymaga dłuższego skoku, a większa skraca skok kosztem niższego ciśnienia. Pole tłoczka rośnie z kwadratem średnicy, więc pompa 0,75″ ma pole ok. 1,44 raza większe niż 0,625″.

Nie ma jednej właściwej średnicy: zależy ona od tłoczków zacisków, przełożenia pedału i oczekiwanego wyczucia, więc dobieraj pompę do całego układu. W tej podkategorii są też pompy sprzęgła: hydraulika jest ta sama, ale pompa napędza wysprzęglik, a nie zaciski.

Pedalbox i drążek równoważący

Pedalbox to zespół pedałów z mocowaniem pomp. W ofercie są wersje dolne i górne, z samym hamulcem albo z hamulcem i sprzęgłem, a w nazwach przełożenia pedału podane jako stosunek, od 5,1:1 do 7:1. Zestaw z dwiema pompami, osobną dla przedniego i tylnego obwodu, ma drążek równoważący: regulowaną dźwignię na przegubie, która popycha obie pompy. Gdy oś obrotu drążka leży pośrodku, siła dzieli się po równo, a przy pompach o tej samej średnicy ciśnienie w obu obwodach jest równe. Przesunięcie osi w stronę jednej pompy zwiększa siłę na niej kosztem drugiej; kierunek regulacji zależy od konstrukcji, więc sprawdź instrukcję producenta.

Producenci pedalboxów opisują, że taki układ zwykle pracuje bez serwa podciśnieniowego i że fabryczny ABS nie jest zaprojektowany z myślą o regulowanym balansie przód/tył, więc zgodność z ABS trzeba sprawdzić przed zakupem. Sprawdź też, czy regulamin imprezy pozwala regulować balans w czasie jazdy.

Korektor siły hamowania

Podczas hamowania ciężar przenosi się na przód, więc przednie koła przenoszą większą część siły hamowania niż tylne, a tylne blokują się łatwiej. Korektor (zawór regulacji siły hamowania) montuje się zwykle w obwodzie tylnej osi i ogranicza ciśnienie na tylnych zaciskach. Poniżej progu ciśnienie jest takie samo na obu osiach, powyżej progu z tyłu rośnie wolniej niż z przodu. Zawór nie dodaje siły hamowania, tylko zmienia jej rozdział między osiami.

Zawory bywają stałe, regulowane pokrętłem lub dźwignią, albo zależne od obciążenia; w katalogu spotkasz gwint M10x1 i 1/8 NPT, który musi pasować do przewodów. Zawór ciśnienia szczątkowego to osobny element: utrzymuje w przewodach niewielkie ciśnienie po puszczeniu pedału, co zapobiega cofaniu się płynu, gdy pompa jest zamontowana niżej niż zaciski.

Zły dobór ma skutki: zbyt duże ciśnienie z tyłu blokuje tylne koła, zbyt małe wydłuża drogę hamowania. Większy udział tylnych hamulców zwiększa ryzyko nadsterowności, a przednich podsterowności. Zmianę ustawień zleć warsztatowi.

Rodzaje: co wybrać

Jak dobrać

• Zaciski. Dobierz średnicę pompy do tłoczków zacisków.
• Przełożenie. Sprawdź przełożenie i skok pedału, bo razem z pompą ustalają wyczucie.
• Dwa obwody. Do regulacji balansu drążkiem potrzebujesz dwóch pomp o dobranych średnicach.
• Gwinty. Gwinty pomp, korektora i przewodów muszą do siebie pasować.
• Miejsce. Pedalbox dolny i górny wymagają innego miejsca w kabinie i mocowania.
• ABS. Zapytaj producenta, czy element współpracuje z ABS w Twoim aucie.

Montaż i typowe błędy

To układ hamulcowy, więc montaż, połączenia, odpowietrzenie i próbę zalecamy w warsztacie; nie podajemy tu instrukcji krok po kroku.

• Powietrze w obwodzie. Miękki pedał i słabe hamowanie, jeśli układ nie zostanie odpowietrzony po ingerencji.
• Niedopasowana średnica pompy. Pedał zbyt twardy albo zbyt miękki w stosunku do zacisków.
• Drążek przy skraju zakresu. Wg opisu producenta pedalboxów to sygnał, że średnice pomp są źle dobrane.
• Słabe mocowanie pedalboxu. Siła hamowania obciąża konstrukcję, więc mocowanie musi być sztywne.

Co zmienić razem

• Przewody hamulcowe w oplocie: PTFE czy guma.
• Klocki hamulcowe: mieszanki, okno temperatur, docieranie.
• Tarcze hamulcowe: pełne, nacinane, nawiercane, dwuczęściowe.
• Hamulec ręczny. Hydrauliczny hamulec ręczny: rodzaje, płyn, przepisy.
• Przegląd działu. Układ hamulcowy: przewodnik po kategorii.
• Kategorie: Pompy hamulcowe, Pedalboxy, Korektory siły hamowania i Układ hamulcowy.

Lista kontrolna przed zakupem

• Znam średnicę tłoczków zacisków i dobrałem do niej pompę.
• Sprawdziłem przełożenie pedału i miejsce na pedalbox.
• Wiem, czy potrzebuję jednej pompy, czy dwóch z drążkiem równoważącym.
• Gwinty pomp, korektora i przewodów do siebie pasują.
• Zapytałem o zgodność z ABS, jeśli auto go ma.
• Wiem, że część produktów może mieć oznaczenie do użytku poza drogami publicznymi.
• Wiem, kto wykona montaż i odpowietrzenie.
• Znam regulamin imprezy, jeśli układ jest na tor.

Zobacz kategorię Pompy hamulcowe →

FAQ

Co daje mniejsza średnica pompy hamulcowej?

Przy tej samej sile na popychaczu wyższe ciśnienie, ale dłuższy skok pedału. Większa średnica daje niższe ciśnienie i krótszy skok.

Co to jest przełożenie pedału?

Stosunek odległości od osi obrotu do pedału do odległości od osi obrotu do popychacza pompy. Większe przełożenie to większa siła na pompie i dłuższy ruch pedału.

Do czego służy drążek równoważący?

Dzieli siłę z pedału między dwie pompy, przedniego i tylnego obwodu. Przesunięcie jego osi zmienia balans hamowania przód/tył.

Czy korektor siły hamowania dodaje siłę hamowania?

Nie. Ogranicza ciśnienie na jednej osi, zwykle tylnej, i zmienia rozdział siły między osiami.

Czy mogę użyć takiego zestawu na drodze publicznej?

Przepisy wymagają, by działanie hamulca roboczego było odpowiednio rozłożone między osie, a zmiany konstrukcyjne mogą wymagać dodatkowego badania technicznego. Zapytaj stację diagnostyczną i sprawdź oznaczenie na karcie produktu.

Powiązane kategorie: Układ hamulcowy · Pompy hamulcowe · Pedalboxy · Korektory siły hamowania