Tarcze hamulcowe: pełne, nacinane, nawiercane, dwuczęściowe

Tarcza hamulcowa przejmuje od klocków ciepło powstające przy hamowaniu, a jej powierzchnia decyduje o tym, jak odprowadzane są gaz, pył i woda. Ten poradnik wyjaśnia, czym różnią się tarcze gładkie, nacinane, nawiercane i dwuczęściowe, jakie kompromisy za tym stoją i na co patrzeć, wybierając tarczę do swojego modelu.

Bezpieczeństwo i przepisy. Tarcze wpływają bezpośrednio na skuteczność hamowania. Część tarcz jest przeznaczona do sportu motorowego lub użytku poza drogami publicznymi, a zmiana elementów układu może wymagać zmian w dokumentach pojazdu lub dodatkowego badania technicznego i może skutkować utratą gwarancji producenta pojazdu. Wymianę tarcz zalecamy w wykwalifikowanym warsztacie. Zobacz też Układ hamulcowy.

Z czego składa się tarcza

Tarcza ma dwie główne części: pierścień cierny, po którym trą klocki, oraz czaszę, którą mocuje się do piasty koła. Pierścień jest zwykle odlewany z żeliwa szarego. W tarczy pełnej pierścień jest jedną płytą i spotyka się ją głównie na tylnych kołach. Tarcza wentylowana ma dwie płyty rozdzielone żebrami, między którymi przepływa powietrze, więc lepiej oddaje ciepło. Dlatego stosuje się ją na mocniej obciążonych przednich kołach.

Uwaga na słownictwo: w ofertach „tarcza pełna” często oznacza tarczę gładką, czyli bez nacięć i otworów. To inne pojęcie niż tarcza pełna w sensie budowy (bez żeber wentylacyjnych). Tarcza gładka bywa więc zarówno pełna, jak i wentylowana. Typ budowy dobieraj do oryginału.

Cztery rodzaje tarcz

Wzór powierzchni i budowa dwuczęściowa to dwie niezależne cechy: pierścień tarczy dwuczęściowej może być gładki, nacinany albo nawiercany.

Nacinane czy nawiercane

Oba wzory mają ten sam cel: usunąć spod klocka gaz, pył i wodę oraz odnawiać powierzchnię materiału ciernego. Różnią się podatnością na obciążenia.

• Nawiercane. Otwory sprzyjają odprowadzaniu wody, ale są też miejscem, od którego mogą zaczynać się pęknięcia. Drobne, włoskowate pęknięcia przy krawędziach otworów mogą pojawiać się w tarczach nawiercanych jako zjawisko zużycia, a w skrajnych przypadkach tarcza może pęknąć. Jeden z producentów hamulców poleca nawiercane tarcze osobom, które nie planują ekstremalnego obciążania hamulców.
• Nacinane. Rowki są mniej podatne na pęknięcia, a nacinanie jest częściej wybierane w środowiskach wyścigowych. Według tego samego producenta mają większą odporność mechaniczną i na pęknięcia w ekstremalnych warunkach, choć jazda torowa wymaga tarcz zaprojektowanych specjalnie do wyścigów.
• Cena kompromisu. Zarówno nacięcia, jak i otwory mogą zwiększać zużycie klocków i hałas, a tarcza gładka zwykle jest cichsza i trwalsza.

Do codziennej jazdy zwykle wystarcza tarcza gładka, a o wzorze powierzchni warto zdecydować po ustaleniu, jak intensywnie hamujesz.

Tarcze dwuczęściowe

W tarczy dwuczęściowej pierścień cierny z żeliwa jest połączony z osobną czaszą, często aluminiową, przez nity, kołki lub inne elementy mocujące. Mniejsza masa czaszy zmniejsza masę tarczy. W konstrukcjach pływających pierścień może się rozszerzać i kurczyć niezależnie od czaszy, co ogranicza naprężenia cieplne.

Za te cechy płaci się złożonością. Producent tarcz wskazuje, że produkcja wymaga łączenia różnych materiałów, a stan tarczy złożonej trzeba kontrolować w regularnych odstępach. Elementy mocujące pierścień, zwłaszcza w konstrukcjach pływających, powinny pozostać sprawne, żeby pierścień mógł się swobodnie przemieszczać. Nie obiecujemy z tego tytułu poprawy czasów okrążeń ani skuteczności hamowania.

Tarcza i klocek pracują w parze

Tarcza zużywa się razem z klockami, a mieszanka klocka wpływa na tarczę: bardziej agresywna mieszanka silniej ją zużywa. Przy wyborze tarcz przeczytaj poradnik Klocki hamulcowe: mieszanki, okno temperatur, docieranie.

Drgania pedału i kierownicy podczas hamowania często przypisuje się „krzywym tarczom”. Według producentów jedną z głównych przyczyn jest zmienna grubość tarczy na obwodzie, której źródłem bywają osady materiału klocka, a także bicie osiowe wynikające z zabrudzonej piasty albo nieprawidłowo dokręconych kół oraz silne przegrzanie, którego znakiem są niebieskie plamy. Dlatego tak ważne jest docieranie nowych klocków i czysta powierzchnia piasty.

Jak dobrać tarcze

• Zastosowanie. Codzienna jazda, szybka jazda drogowa, tor. Do większości zastosowań drogowych wystarczy tarcza gładka.
• Model, oś i wersja hamulców. Sprawdź listę pasujących pojazdów na karcie produktu, rocznik oraz to, czy oryginalna tarcza jest pełna, czy wentylowana. Średnica, grubość i liczba otworów montażowych muszą odpowiadać oryginałowi.
• Klocki. Dobierz klocki do tarczy i sposobu jazdy, a nowe zamontuj razem z nowymi tarczami.
• Dopuszczenie do ruchu drogowego. Regulamin EKG ONZ nr 90 obejmuje zamienne okładziny hamulcowe, a także zamienne tarcze i bębny hamulcowe. Zapytaj producenta, czy dana tarcza ma zatwierdzenie, i poproś o dokumenty. Tarcze przeznaczone do sportu mogą go nie mieć.
• Minimalna grubość. Tarcza ma minimalną dopuszczalną grubość, oznaczoną zwykle na tarczy jako MIN TH wraz z wartością w milimetrach. Sprawdź ją przed zakupem i przy każdej wymianie klocków.

Montaż i typowe błędy

• Wymiana jednej tarczy. Tarcze wymienia się parami na osi, nawet gdy tylko jedna jest poniżej minimalnej grubości.
• Nowe tarcze ze starymi klockami. Nowe tarcze montuje się z nowymi klockami.
• Brudna lub skorodowana piasta. Rdza i brud na powierzchni piasty powodują bicie tarczy, a co za tym idzie drgania. Powierzchnię przed montażem czyści się.
• Pominięte docieranie. Gwałtowne hamowania tuż po montażu sprzyjają nierównemu osadzaniu materiału klocka.
• Ignorowanie pęknięć i przegrzania. Pęknięcia przy krawędziach otworów lub niebieskie plamy na powierzchni oznaczają, że tarczę należy ocenić w warsztacie.
• Przekroczona minimalna grubość. Zmierz grubość tarczy w co najmniej czterech punktach obwodu i porównaj najmniejszy wynik z oznaczeniem.

Wymianę tarcz zalecamy w warsztacie. Ten poradnik nie zastępuje instrukcji producenta pojazdu i zestawu.

Co zmienić razem

• Klocki. Zobacz Klocki hamulcowe: mieszanki, okno temperatur, docieranie.
• Przewody. Zobacz Przewody hamulcowe w oplocie: PTFE czy guma?.
• Płyn i układ jako całość. Zobacz Układ hamulcowy: przewodnik po kategorii.
• Asortyment. Zobacz Tarcze hamulcowe.

Lista kontrolna przed zakupem

• Wiem, do czego użyję samochodu: droga, szybka jazda, tor.
• Sprawdziłem model, rocznik, oś, średnicę i to, czy tarcza ma być pełna, czy wentylowana.
• Wiem, czy potrzebuję tarczy gładkiej, nacinanej, nawiercanej czy dwuczęściowej, i znam kompromisy.
• Wybrałem klocki pasujące do tarczy i sposobu jazdy.
• Znam minimalną grubość tarczy i wiem, jak ją zmierzyć.
• Wiem, czy tarcza ma zatwierdzenie do ruchu drogowego i czy tego potrzebuję.
• Wiem, jak zmiana wpłynie na dokumenty pojazdu, badanie techniczne i gwarancję producenta.

Zobacz kategorię Tarcze hamulcowe →

FAQ

Czy tarcze nawiercane hamują lepiej od gładkich?

Nie zawsze. Otwory pomagają odprowadzać wodę i gaz, ale przy dużych obciążeniach mogą być miejscem pęknięć. Do większości zastosowań drogowych wystarcza tarcza gładka, a wzór dobiera się do sposobu jazdy, nie do wyglądu.

Czym różni się tarcza nacinana od nawiercanej?

Rowki odprowadzają pył, gaz i wodę, a otwory głównie wodę i gaz. Nacinane są mniej podatne na pęknięcia i częściej wybiera się je w sporcie. W obu przypadkach klocki mogą zużywać się szybciej, a hałas bywa większy.

Czy tarcza dwuczęściowa jest lepsza od jednoczęściowej?

To inny kompromis. Aluminiowa czasza zmniejsza masę, a pierścień może się rozszerzać niezależnie, ale konstrukcja jest bardziej złożona i wymaga regularnej kontroli.

Czy tarcze trzeba wymieniać parami?

Tak, na jednej osi wymienia się obie tarcze, także gdy tylko jedna jest poniżej minimalnej grubości. Nowe tarcze montuje się z nowymi klockami.

Skąd drgania pedału po wymianie tarcz?

Często z osadów materiału klocka i nierównej grubości tarczy, z brudnej piasty (bicie tarczy) albo z przegrzania. Pomaga docieranie klocków i czysta piasta. Gdy drgania nie ustępują, sprawdź hamulce w warsztacie.

Powiązane kategorie: Układ hamulcowy, Tarcze hamulcowe