Klocki hamulcowe: mieszanki, okno temperatur, docieranie
Klocek hamulcowy jest elementem, który zamienia nacisk pedału w tarcie o tarczę, a więc w ciepło. Ten poradnik wyjaśnia, czym różnią się mieszanki cierne, dlaczego każda ma swoje okno temperatur pracy, jak docierać nowe klocki i na co patrzeć przy zakupie kompletu do swojego modelu.
Bezpieczeństwo i przepisy. Klocki wpływają bezpośrednio na skuteczność hamowania. Część klocków jest przeznaczona do sportu motorowego lub użytku poza drogami publicznymi, a zmiana elementów układu może wymagać zmian w dokumentach pojazdu lub dodatkowego badania technicznego i może skutkować utratą gwarancji producenta pojazdu. Wymianę klocków zalecamy w wykwalifikowanym warsztacie. Zobacz też Układ hamulcowy.
Z czego składa się klocek i jak pracuje
Klocek to materiał cierny zamocowany na stalowej płytce nośnej. Zacisk dociska klocki do obracającej się tarczy po obu jej stronach. Tarcie zamienia energię ruchu w ciepło, które odbierają tarcza i klocki. W klockach bywa też czujnik zużycia, który sygnalizuje zbliżający się koniec materiału ciernego.
Dwie wielkości opisują klocek najczęściej: współczynnik tarcia i zakres temperatur, w którym tarcie pozostaje stabilne. Producenci podają współczynnik tarcia, często w formie oznaczenia literowego.
Rodzaje mieszanek ciernych
| Rodzaj | Charakter | Typowe kompromisy |
|---|---|---|
| Organiczne (NAO) | Syntetyczne składniki w spoiwie | Łagodne dla tarczy, ale pylą i zwykle szybciej się zużywają |
| Półmetaliczne | Syntetyki z domieszką metalu | Twardsze, odporniejsze na zanik hamowania, ale mocniej zużywają tarczę |
| Ceramiczne | Ceramika w spoiwie, często z dodatkiem metalu | Kompromis między pozostałymi rodzajami |
| Spiekane (metaliczne) | Spiekana stal bez dodatków syntetycznych | Stosowane w wyścigach, bardzo trwałe, ale wymagają większej siły nacisku i szybciej zużywają tarczę |
Nazwy handlowe i podział różnią się między producentami, więc opieraj się na opisie przeznaczenia z karty produktu. Dopasowanie do modelu sprawdzisz na karcie produktu. Klocek niedopasowany do sposobu jazdy może słabo hamować na zimno albo tracić skuteczność przy ostrej jeździe.
Okno temperatur pracy
Każda mieszanka ma zakres temperatur, w którym tarcie jest stabilne. Poniżej niego klocek jeszcze nie pracuje w pełni. Powyżej klocek się przegrzewa: między klockiem a tarczą gromadzi się gaz, tarcie spada i występuje zanik hamowania zwany fadingiem.
Klocki drogowe projektuje się tak, by dobrze działały od zimnego startu, a okno temperatur zwykle mają w niższym zakresie. Klocki torowe mają okno przesunięte ku wyższym temperaturom. Niektóre z nich mają słabszą odpowiedź na zimno. Wykres jest schematem, a nie pomiarem konkretnych klocków. Zakres temperatur pracy sprawdzaj u producenta danej serii.
Zanik hamowania ma też drugą przyczynę, niezależną od klocków: zagotowany płyn. Rozróżnienie objawów opisuje poradnik Układ hamulcowy: przewodnik po kategorii.
Jak dobrać klocki
- Zastosowanie — codzienna jazda, szybka jazda drogowa, tor. Dobieraj mieszankę do realnych temperatur, a nie „na zapas”.
- Model i oś — sprawdź listę pasujących pojazdów na karcie produktu, rocznik i wersję hamulców.
- Tarcze — klocek współpracuje z konkretną tarczą. Bardziej agresywna mieszanka silniej zużywa tarczę. Zobacz Tarcze hamulcowe.
- Dopuszczenie do ruchu drogowego — w UE klocki zamienne do ruchu drogowego mogą podlegać regulaminowi EKG ONZ nr 90 o zatwierdzaniu zamiennych okładzin hamulcowych. Według producentów klocków właściwości cierne klocków zamiennych mogą odbiegać od oryginalnych o nie więcej niż 15 procent (treści regulaminu nie weryfikowaliśmy w źródle pierwotnym, więc zapytaj producenta o dokument), a zatwierdzony typ ma numer zatwierdzenia. Klocki przeznaczone wyłącznie na tor zwykle nie są do ruchu drogowego. Zapytaj producenta o dokumenty.
- Czujnik zużycia — wiele samochodów ma elektryczny czujnik, który po zużyciu materiału zapala kontrolkę. Czujniki zużycia klocków znajdziesz w osobnej podkategorii. Zobacz Czujniki zużycia klocków.
Docieranie i typowe błędy
Nowe klocki wymagają docierania. Producenci opisują je jako serię kontrolowanych hamowań z przerwami na ostygnięcie, po których materiał cierny dopasowuje się do tarczy, a hamowanie jest stabilniejsze w szerszym zakresie temperatur. W jego trakcie na tarczy osadza się cienka, równomierna warstwa materiału klocka. Zbyt gwałtowne hamowania w tym czasie mogą zeszklić okładzinę. Docieraj zgodnie z instrukcją producenta danej serii.
Typowe błędy:
- Mieszanka nieadekwatna do użycia — klocki torowe w codziennym użyciu albo drogowe na torze.
- Pominięcie docierania — materiał może osadzić się nierównomiernie, co bywa przyczyną pulsowania pedału, drgań i hałasu.
- Wymiana na jednej stronie osi — klocki wymienia się kompletem na oś, żeby po obu stronach były takie same.
- Zapomniana kontrola tarcz — przy wymianie klocków sprawdź tarcze i minimalną grubość zalecaną przez producenta.
- Ignorowanie sygnału zużycia — kontrolka na desce albo pisk wskaźnika oznaczają, że klocki dobiegają końca.
Co zmienić razem
- Tarcze — przy wymianie klocków sprawdź stan tarcz. Zobacz Tarcze hamulcowe.
- Płyn — przy intensywnej jeździe sprawdź stan płynu. Zobacz poradnik o układzie hamulcowym.
- Przewody — zmiana odczucia pedału jest tematem poradnika Przewody hamulcowe w oplocie: PTFE czy guma?.
Lista kontrolna przed zakupem
- Wiem, do czego użyję samochodu: droga, szybka jazda, tor.
- Znam okno temperatur pracy wybranej serii i wiem, jak klocki zachowują się na zimno.
- Sprawdziłem model, rocznik, oś i wersję hamulców.
- Wiem, czy klocki mają dopuszczenie do ruchu drogowego i czy tego potrzebuję.
- Mam instrukcję docierania od producenta.
- Sprawdziłem czujnik zużycia i stan tarcz.
- Wiem, jak zmiana wpłynie na dokumenty pojazdu, badanie techniczne i gwarancję producenta.
Zobacz kategorię Klocki hamulcowe →
FAQ
Czy klocki torowe nadają się do jazdy na co dzień?
Zależy od serii. Mieszanki torowe mają okno temperatur przesunięte ku wyższym wartościom, a niektóre mają słabszą odpowiedź na zimno. Do codziennej jazdy zwykle wybiera się mieszanki z przeznaczeniem drogowym.
Co to jest docieranie klocków?
To seria kontrolowanych hamowań zgodnie z instrukcją producenta, po której na tarczy osadza się cienka warstwa materiału klocka. Zbyt gwałtowne hamowania w tym czasie mogą zeszklić okładzinę.
Czy klocki i tarcze trzeba wymieniać razem?
Nie zawsze, ale tarcze należy sprawdzić przy każdej wymianie klocków. Bardziej agresywna mieszanka silniej zużywa tarczę.
Co oznacza oznaczenie R90 na klockach?
Odnosi się do regulaminu EKG ONZ nr 90 dla zamiennych okładzin hamulcowych. Typ zatwierdzony wg niego ma numer zatwierdzenia. Nie każde klocki sportowe mają to oznaczenie.
Jak klocek sygnalizuje zużycie?
Często przez wskaźnik mechaniczny, który zaczyna piszczeć, gdy materiał się zużyje, albo przez czujnik elektryczny, który zapala kontrolkę na desce.
Powiązane kategorie: Układ hamulcowy