Klatki i rollbary: przykręcane czy spawane, materiał, FIA

Klatka bezpieczeństwa to konstrukcja z rur, która ma chronić przestrzeń kabiny przy dachowaniu i usztywnia nadwozie. Ten poradnik wyjaśnia, czym różni się rollbar od półklatki i pełnej klatki, czym różni się mocowanie przykręcane od spawanego, co regulaminy FIA mówią o materiale rur i dokumencie klatki oraz jak wyglądają przepisy dla drogi i toru.

Przepisy i bezpieczeństwo. Klatka to element konstrukcji bezpieczeństwa; jej dobór, montaż, a zwłaszcza spawanie zlecaj wykwalifikowanemu, homologowanemu wykonawcy lub warsztatowi, nie wykonuj ich samodzielnie. Załącznik J FIA (art. 253-8) opisuje wymagania dla zawodów sportu motorowego i nie zastępuje przepisów o ruchu drogowym. Pojazd uczestniczący w ruchu ma być „tak zbudowany, wyposażony i utrzymany, aby korzystanie z niego: 1) nie zagrażało bezpieczeństwu osób nim jadących lub innych uczestników ruchu, nie naruszało porządku ruchu na drodze i nie narażało kogokolwiek na szkodę” (Prawo o ruchu drogowym, art. 66 ust. 1 pkt 1), a dodatkowemu badaniu technicznemu podlega pojazd, „w którym dokonano zmian konstrukcyjnych lub wymiany elementów powodujących zmianę danych w dowodzie rejestracyjnym” (art. 81 ust. 11 pkt 3); to dotyczy tylko zmian, które zmieniają dane z dowodu, a czy dana przeróbka do nich należy, rozstrzyga stacja diagnostyczna lub organ rejestrujący. Produkty z tej podkategorii są w sklepie oznaczone jako przeznaczone wyłącznie do sportu motorowego i użytku poza drogami publicznymi, bez homologacji do ruchu drogowego, i wymagają potwierdzenia tego przy zamówieniu. Czy klatka może być w Twoim pojeździe na drodze publicznej, ustalisz w stacji diagnostycznej lub u organu właściwego w Twoim kraju; na torze obowiązuje regulamin imprezy. Odpowiedzialność za zgodność z przepisami i za dokumenty pojazdu ponosi użytkownik; zmiany mogą też skutkować utratą gwarancji producenta pojazdu. Zobacz też Klatki i rollbary.

Rollbar, półklatka i pełna klatka

Wg definicji FIA rollbar to jednoczęściowa rurowa rama tworząca łuk z dwoma mocowaniami, a łuk główny leży poprzecznie tuż za przednimi fotelami. Pełna klatka zwykle dodaje łuk przedni wzdłuż słupka i szyby, belki dachowe i rury drzwiowe. Opis kategorii w sklepie mówi, że skręcany rollbar typu półklatka obejmuje tylko tylną część kabiny i jest lżejszy, a pełna klatka obejmuje także przód. Wg Załącznika J osoby w pojeździe muszą cały czas mieścić się w obrysie konstrukcji klatki.

W sklepie wszystkie 24 pozycje tej podkategorii to skręcane rollbary i klatki dla konkretnych modeli, między innymi Hondy Civic, BMW serii 3 i Mazdy MX-5. Sprawdź listę pasujących pojazdów na karcie produktu, bo rury muszą przylegać do kształtu nadwozia.

Przykręcana czy spawana

Mocowanie przykręcane opiera się na stopach przykręconych do płyt wzmacniających, które są przyspawane do nadwozia; klatkę można zdemontować. Wg regulaminów FIA każda stopa łuku musi być przykręcona co najmniej trzema śrubami do stalowej płyty wzmacniającej o grubości co najmniej 3 mm i powierzchni co najmniej 120 cm², przyspawanej do nadwozia, a śruby mają mieć średnicę co najmniej M8 i klasę 8.8. Mocowanie spawane łączy rurę z nadwoziem na stałe.

Wg opisów klatka spawana jest zwykle sztywniejsza i mocniejsza, a przykręcana prostsza w montażu, ale to uogólnienie; o wyborze decyduje regulamin imprezy i dokument klatki. Połączenia rozbieralne w klatce homologowanej nie wolno spawać po złożeniu.

Materiał i rury

Wg regulaminu homologacji klatek FIA cała klatka ma być wykonana ze stali o wytrzymałości na rozciąganie co najmniej 350 N/mm², a rury mają mieć przekrój okrągły. Starsze wydanie Załącznika J i regulamin Motorsport UK podają dla głównego łuku rury ze stali węglowej niestopowej ciągnionej na zimno, bez szwu, o zawartości węgla do 0,3 %, o minimalnych wymiarach 45 × 2,5 mm lub 50 × 2,0 mm. Rury spawane ze szwem, walcowane na zimno, wolno stosować tylko wtedy, gdy tak stanowi dokument klatki. Chromowanie klatki jest zabronione.

Homologacja FIA i dokument klatki

Wg Załącznika J klatka może być homologowana albo certyfikowana przez ASN wg regulaminu FIA lub homologowana przez FIA. Do kontroli technicznej trzeba przedstawić oryginalną kopię dokumentu homologacji lub certyfikatu, a klatka ma niezdejmowalną tabliczkę identyfikacyjną zgodną z dokumentem. Każda modyfikacja homologowanej klatki jest zabroniona, w tym obróbka i spawanie, a naprawy po wypadku wykonuje producent klatki lub za jego zgodą. Dokument homologacji lub certyfikat traci ważność 10 lat po wydaniu: nowe klatki nie mogą być wg niego budowane, ale zidentyfikowane wcześniej pozostają ważne. Artykuł 253-8 w obecnym brzmieniu dotyczy samochodów homologowanych od 01.01.2021, dla starszych odsyła do wydań z 2020 i 2016 r.

Dla klatki bez takiego dokumentu regulamin imprezy może wymagać innego rozwiązania, więc sprawdź go przed zakupem i przed montażem.

Osłony i wyposażenie

Rury klatki, które mogą mieć kontakt z ciałem, mają mieć niepalną osłonę (Załącznik J: rury wskazane na rysunku 253-68 i wzmocnienia dachu, wg normy FIA 8857-2001 typ A). Rury klatki nie mogą prowadzić płynów ani niczego innego. Ta klatka współpracuje z fotelem i pasami, więc zobacz też poradniki o fotelach i pasach.

Rodzaje: co wybrać

Jak dobrać

• Regulamin. Zacznij od regulaminu imprezy: określa, czy wystarczy rollbar i jaki dokument klatki jest wymagany.
• Model. Klatka musi pasować do nadwozia, sprawdź listę pojazdów na karcie produktu.
• Mocowanie. Zdecyduj, czy ma być do zdemontowania, czy spawana.
• Dokument. Zapytaj o homologację lub certyfikat i tabliczkę identyfikacyjną.
• Osłony. Zaplanuj osłony rur w miejscach kontaktu z ciałem.
• Wykonawca. Wybierz wykonawcę, który zamontuje klatkę i zna wymagania.

Droga czy tor

W sporcie motorowym obowiązuje regulamin imprezy, który może wymagać klatki, jej dokumentu i osłon. Na drodze publicznej obowiązują przepisy o ruchu drogowym, warunkach technicznych i badaniach technicznych; zmiany konstrukcyjne w pojeździe mogą wymagać dodatkowego badania, a wpis zmian do dokumentów ustalisz w stacji diagnostycznej. To dwa różne zestawy zasad, więc zgodność w jednym nie oznacza zgodności w drugim.

Montaż i typowe błędy

Klatka to konstrukcja bezpieczeństwa, więc montaż i spawanie zlecaj wykwalifikowanemu wykonawcy; nie podajemy tu instrukcji krok po kroku.

• Brak dokumentu klatki. Kontrola techniczna zawodów może jej nie dopuścić.
• Cienka lub za mała płyta pod stopą. Mocowanie nie odpowiada wymaganiom.
• Modyfikacja gotowej klatki. Spawanie i obróbka homologowanej klatki są zabronione.
• Brak osłon rur. W miejscach kontaktu z ciałem osłona jest wymagana.
• Klatka niedopasowana do nadwozia. Rury nie przylegają, a mocowanie nie leży na elementach konstrukcyjnych.

Co zmienić razem

• Fotele kubełkowe: homologacja FIA, mocowanie, przepisy.
• Pasy szelkowe: 4, 5 i 6 punktów, FIA 8853, ważność, kąty.
• Prąd. Wyłączniki prądu i odcięcie masy: FIA, kable, alternator.
• Przegląd działu. Akcesoria wewnętrzne: przewodnik po kategorii.
• Kategorie: Klatki i rollbary, Fotele i pasy i Akcesoria wewnętrzne.

Lista kontrolna przed zakupem

• Znam regulamin imprezy i wiem, czy wystarczy rollbar, czy potrzebna jest klatka.
• Sprawdziłem, czy klatka pasuje do mojego modelu.
• Zdecydowałem, czy ma być przykręcana, czy spawana.
• Wiem, jaki dokument klatki jest wymagany i czy go otrzymam.
• Zaplanowałem osłony rur.
• Wiem, że produkt ma oznaczenie do użytku poza drogami publicznymi.
• Wiem, kto wykona montaż.

Zobacz kategorię Klatki i rollbary →

FAQ

Czym różni się rollbar od klatki?

Rollbar to łuk z dwoma mocowaniami, zwykle za fotelami; półklatka obejmuje tył kabiny, a pełna klatka także przód.

Przykręcana czy spawana?

Przykręcaną można zdemontować, spawana jest stała. Wg regulaminów FIA stopa łuku jest przykręcona co najmniej trzema śrubami do płyty wzmacniającej przyspawanej do nadwozia. O wyborze decyduje regulamin imprezy.

Z jakiego materiału ma być klatka?

Wg regulaminu homologacji klatek FIA ze stali o wytrzymałości co najmniej 350 N/mm², z rur okrągłych.

Czy mogę modyfikować homologowaną klatkę?

Nie. Wg Załącznika J każda modyfikacja, w tym obróbka i spawanie, jest zabroniona, a naprawy wykonuje producent klatki lub za jego zgodą.

Czy klatka może być na drodze publicznej?

Produkty z tej podkategorii są oznaczone jako przeznaczone do użytku poza drogami publicznymi. Zapytaj stację diagnostyczną lub organ w swoim kraju.

Powiązane kategorie: Akcesoria wewnętrzne · Klatki i rollbary · Fotele i pasy