Pasy szelkowe: 4, 5 i 6 punktów, FIA 8853, ważność, kąty

Czarne i białe czteropunktowe pasy szelkowe na stalowym stole warsztatowym

Pasy szelkowe trzymają kierowcę w fotelu w czterech, pięciu lub sześciu punktach mocowania. Ten poradnik wyjaśnia, czym różnią się pasy 4-, 5- i 6-punktowe, co oznacza norma FIA 8853-2016 i data na etykiecie, jak mocuje się pasy oraz co przepisy mówią o ich użyciu na drodze i na torze.

Przepisy i bezpieczeństwo. Norma FIA 8853-2016 i Załącznik J opisują wyposażenie dla zawodów sportu motorowego i nie zastępują przepisów o ruchu drogowym. W Polsce kierujący pojazdem samochodowym oraz osoba przewożona takim pojazdem wyposażonym w pasy bezpieczeństwa „są obowiązani korzystać z tych pasów podczas jazdy” (Prawo o ruchu drogowym, art. 39 ust. 1, z wyjątkami opisanymi w tym artykule). Pojazd ma być „tak zbudowany, wyposażony i utrzymany, aby korzystanie z niego: 1) nie zagrażało bezpieczeństwu osób nim jadących lub innych uczestników ruchu, nie naruszało porządku ruchu na drodze i nie narażało kogokolwiek na szkodę” (art. 66 ust. 1 pkt 1), a dodatkowemu badaniu technicznemu podlega pojazd, „w którym dokonano zmian konstrukcyjnych lub wymiany elementów powodujących zmianę danych w dowodzie rejestracyjnym” (art. 81 ust. 11 pkt 3). Dyrektywa 2014/45/UE o badaniach technicznych wśród wad wymienia m.in. „Obluzowane punkty kotwiczenia.” (załącznik I, pkt 7.1.1 b), „Pas bezpieczeństwa niezgodny z wymogami” (pkt 7.1.2 c) oraz brak ogranicznika naprężenia lub napinacza albo element niezgodny z typem pojazdu (pkt 7.1.3 a, 7.1.4 a). Czy pasy szelkowe mogą zastąpić fabryczne w Twoim pojeździe na drodze publicznej, ustalisz w stacji diagnostycznej lub u organu właściwego w Twoim kraju; na torze obowiązuje regulamin imprezy. Punkty mocowania pasów to element konstrukcji nadwozia, więc montaż zalecamy w wykwalifikowanym warsztacie. Odpowiedzialność za zgodność z przepisami i za dokumenty pojazdu ponosi użytkownik; zmiany mogą też skutkować utratą gwarancji producenta pojazdu. Zobacz też Fotele i pasy.

Ile punktów: 4, 5 czy 6

Liczba punktów to liczba mocowań pasów do pojazdu. W układzie czteropunktowym są dwa pasy barkowe i dwa biodrowe; pięciopunktowy ma dodatkowo pas kroczny, a sześciopunktowy dwa pasy kroczne.

Schemat poglądowy trzech układów pasów widzianych z przodu: 4 punkty, 5 punktów z jednym pasem krocznym i 6 punktów z dwoma pasami krocznymi
Rys. 1. Pasy 4, 5 i 6-punktowe: układ pasów (schemat poglądowy)

Zakres normy FIA 8853-2016 (art. 2) obejmuje pasy z sześcioma pasami stykającymi się z ciałem kierowcy: dwoma barkowymi, dwoma biodrowymi i dwoma krocznymi (art. 4.1). Pasy 4- i 5-punktowe mają mniej pasów, więc według zakresu są poza tą konstrukcją (nasz wniosek z tekstu normy). Pasy czteropasowe (zwykle 3 lub 4 punkty mocowania) obejmuje starsza, osobna norma FIA 8854/98; art. 253 (2026) wymaga 8853-2016. Dlatego liczba punktów to pierwsze, co sprawdzasz przy wyborze pod regulamin.

W ofercie sklepu pozycje opisane w nazwach jako „pasy sportowe” to 96 produktów: 6 z oznaczeniem 3p, 83 z 4p i 7 z 5p; pasów 6-punktowych w nazwach nie ma. W nazwach żadnej z tych pozycji nie ma oznaczenia FIA 8853, więc nie zakładaj, że pas spełnia tę normę. Sprawdź etykietę i dokumentację produktu.

Oznaczenia w nazwach ofert

  • E4 (33 pozycje): znak homologacji typu ECE składa się z litery E w kółku i numeru kraju, który udzielił homologacji; E4 oznacza Holandię. Zakres homologacji sprawdź w dokumentach produktu.
  • SFI (3 pozycje) i Offroad (5 pozycji): to inne oznaczenia niż FIA 8853; przeznaczenie sprawdź w opisie produktu i regulaminie imprezy.
  • 2″ i 3" (41 i 60 pozycji): szerokość taśmy w calach, czyli około 51 mm i 76 mm (przeliczenie).

Szerokość taśm i klamra

Norma FIA 8853-2016 podaje minimalne szerokości taśm pod obciążeniem: pasy biodrowe i kroczne co najmniej 44 mm, pasy barkowe co najmniej 70 mm. Pasy barkowe przeznaczone wyłącznie do użycia z urządzeniem FHR mogą mieć co najmniej 44 mm i muszą mieć etykietę „For FHR use only”. Klamry mogą być typu P (przycisk) lub T (obrotowa). Pas nie może mieć zwijaczy.

Etykieta i data ważności

Etykieta homologacyjna (84 x 44 mm) jest naszyta na lewym pasie barkowym, a etykiety identyfikacyjne (40 x 44 mm) na pozostałych pasach. Zawierają m.in. numer normy FIA, nazwę producenta, numer seryjny, numer homologacji FIA oraz ważność (tylko rok). Ten sam numer homologacji musi pojawić się na wszystkich pasach.

Ważność pasa wygasa pięć lat po roku produkcji. Przykład z normy: pas wyprodukowany 1.1.2016 jest ważny do 31.12.2021, a wyprodukowany 31.12.2016 także do 31.12.2021. Pasy homologowane według starszej normy 8853/98 według komunikatu FIA przestały być ważne 31 grudnia 2022 r. Oprócz upływu terminu FIA wymaga wymiany pasów po każdej poważnej kolizji, gdy taśma jest przecięta, postrzępiona lub osłabiona działaniem chemikaliów albo słońca, gdy metalowe części lub klamry są wygięte, zdeformowane lub zardzewiałe oraz gdy pas nie działa prawidłowo.

Kąty i mocowanie

Przepisy FIA (Załącznik J, art. 253) mówią m.in.:

  • pasów nie wolno mocować do foteli ani ich wsporników; pasy kroczne przechodzą przez przeznaczone do tego szczeliny fotela, a biodrowe przez fotel, nie po jego bokach,
  • punkt obrotu mocowania pasa barkowego ma leżeć w zielonej strefie na rysunku FIA 253-61-c; mocowania mają być symetryczne względem osi fotela, a kąt między pasami barkowymi widzianymi z góry ma mieścić się w zakresie 10°-25° (zalecane ok. 20°-25°),
  • pas można mocować do punktów kotwiczenia pojazdu seryjnego; jeśli to niemożliwe, nowe punkty wykonuje się w nadwoziu i wzmacnia stalową płytą o powierzchni co najmniej 40 cm² i grubości co najmniej 3 mm, wytrzymującą obciążenie 15 kN,
  • taśmy nie mogą się ocierać o ostre krawędzie, a elastyczne elementy na pasach barkowych są zabronione,
  • pas używa się w konfiguracji homologacyjnej, bez zmian, zgodnie z instrukcją producenta.
Schemat poglądowy: widok z góry z kątem między pasami barkowymi od 10 do 25 stopni oraz widok z boku ze strefą punktu obrotu mocowania pasa za ramieniem
Rys. 2. Kąty mocowania pasów barkowych (schemat poglądowy)

HANS i urządzenia FHR

HANS (ang. head and neck support) to urządzenie podpierające głowę i szyję: kask jest do niego przypięty po bokach, a pasy barkowe przechodzą nad nim po ramionach. W normie 8853-2016 HANS jest jednym z zatwierdzonych przez FIA systemów FHR (Frontal Head Restraint). Dla takich systemów norma przewiduje pasy specjalnie do nich przeznaczone: podwójne pasy barkowe (pas ciała i pas HANS) o szerokości co najmniej 70 mm i 44 mm lub pasy z napisem „For FHR use only”. Dobieraj pasy, urządzenie i fotel jako zestaw, według instrukcji ich producentów; o fotelach piszemy w poradniku Fotele kubełkowe: homologacja FIA, mocowanie, przepisy.

Droga czy tor

W sporcie FIA (Załącznik J, art. 253, grupy N, A i R-GT) wymaga pasów zgodnych z 8853-2016; na torach pasy mają mieć klamry obrotowe, a w rajdach w aucie muszą być dwa noże do pasów, łatwo dostępne dla zapiętej załogi. Dla zawodów z odcinkami na drogach publicznych FIA zaleca klamry z przyciskiem. Na drodze publicznej obowiązują przepisy o ruchu drogowym i o badaniach technicznych opisane wyżej, w tym ocena mocowań, pasów oraz napinaczy i ograniczników. Zgodność z jednym zestawem zasad nie oznacza zgodności z drugim.

Montaż i typowe błędy

  • Mocowanie do fotela lub jego wsporników — zabronione przez FIA.
  • Zły kąt pasów barkowych — poza zakresem z przepisów FIA.
  • Pas kroczny poza szczeliną fotela — pas biodrowy musi obejmować miednicę, a nie brzuch.
  • Ocieranie taśm o krawędzie — osłabia pas.
  • Przeterminowana etykieta lub pas po kolizji — wymiana, nie naprawa.
  • Brak zgodności z przepisami — nieznajomość wpływu na napinacze, dokumenty i badanie techniczne.

Co zmienić razem

Lista kontrolna przed zakupem

  • Wiem, do czego pasy: sport (regulamin imprezy) czy droga (badanie techniczne).
  • Sprawdziłem liczbę punktów i czy regulamin wymaga normy FIA 8853-2016.
  • Sprawdziłem etykietę i rok ważności.
  • Dobrałem szerokość taśm i typ klamry do fotela oraz urządzenia FHR, jeśli będzie używane.
  • Zaplanowałem punkty mocowania i kąty według FIA oraz kto wykona montaż.
  • Znam przepisy dotyczące użytku na drodze.

Zobacz kategorię Fotele i pasy →

FAQ

Czym się różni pas 4-, 5- i 6-punktowy?

Liczbą mocowań: 4 to dwa barkowe i dwa biodrowe, 5 dodaje jeden pas kroczny, 6 dwa kroczne. Norma FIA 8853-2016 opisuje pasy sześciopasowe.

Jak długo ważne są pasy FIA 8853-2016?

Pięć lat po roku produkcji, liczone do końca roku; rok podany jest na etykiecie.

Czy pasy szelkowe wolno stosować na drodze?

To zależy od przepisów w Twoim kraju i oceny stacji diagnostycznej; FIA to przepisy sportowe. Zapytaj stację diagnostyczną, zanim kupisz.

Czy mogę zamocować pasy do fotela?

Nie według przepisów FIA: pasów nie wolno mocować do foteli ani do ich wsporników.

Co z HANS?

Kask przypina się do urządzenia, a pasy barkowe przechodzą nad nim. Dobieraj pasy i urządzenie jako zestaw, według instrukcji producentów.

Powiązane kategorie: Akcesoria wewnętrzne · Fotele i pasy