Chłodnica oleju: kiedy potrzebna, termostat, przewody

Olej silnikowy smaruje, ale też odbiera ciepło, a w silniku z turbosprężarką robi to szczególnie intensywnie. Fabryczne chłodzenie jest dobrane do fabrycznego sposobu użytkowania. Gdy ten się zmienia, olej może się przegrzewać, a wtedy pomaga chłodnica oleju. Ten poradnik wyjaśnia, kiedy jest potrzebna, jak działa termostat i płyta kanapkowa, jak dobrać przewody i złącza, gdzie ją umieścić i jakich błędów unikać.

Bezpieczeństwo i przepisy. Przewody oleju są pod ciśnieniem i pracują blisko gorących elementów, więc nieszczelność lub wypięcie przewodu grozi utratą oleju i uszkodzeniem silnika. Zmiany w układzie smarowania mogą też wymagać zmian w dokumentach pojazdu lub badania technicznego i mogą skutkować utratą gwarancji producenta pojazdu. Część produktów jest przeznaczona do sportu motorowego lub użytku poza drogami publicznymi. Nie obiecujemy spadku temperatury oleju, bo wynik zależy od auta i całego układu. Montaż zalecamy w wykwalifikowanym warsztacie. Zobacz też Układ chłodzenia.

Kiedy chłodnica oleju jest potrzebna

Fabryczne chłodzenie oleju zapewnia zwykle wystarczający odbiór ciepła w normalnych warunkach. Zmiana sposobu użytkowania może to zaburzyć. Do najczęstszych przyczyn wzrostu temperatury oleju należą wyższe obroty, zasłonięcie przepływu powietrza do miski oleju (osłony, spoilery) oraz olej krążący przez turbosprężarkę, który smaruje ją, ale też odbiera dużo ciepła. Przy ciągłej jeździe na wysokich obrotach, na przykład na torze, chłodnica oleju często się przydaje nawet w niezmodyfikowanym silniku, choć zależy to od silnika, oleju i temperatury otoczenia. Przy zwykłej jeździe drogowej większość aut jej nie potrzebuje.

Gorący olej staje się rzadszy i traci wytrzymałość filmu olejowego, który oddziela powierzchnie łożysk. Gdy film się przerywa, rośnie zużycie, a to prowadzi do spadku ciśnienia oleju i uszkodzenia silnika. Wniosek: chłodnica ma trzymać olej w bezpiecznym zakresie temperatur, a nie „najzimniej, jak się da”. Jaki zakres jest właściwy dla silnika, podaje producent silnika i oleju. Pokrewne tematy: Jak dobrać turbosprężarkę i Miska oleju i odpływ oleju z turbo.

Rodzaje chłodnic

• Olej–powietrze, płytowa — pakiet tłoczonych płyt z kanałami oleju i żebrami powietrza. Najpopularniejsza konstrukcja, także w sporcie.
• Olej–powietrze, tube&fin — spłaszczone rurki z żebrami. Pozwala na różne wymiary, ale zbiorniki końcowe wykonuje się osobno, więc zespół bywa cięższy.
• Olej–woda — oddaje ciepło do płynu chłodzącego. Ma sens, gdy brakuje miejsca w strumieniu powietrza i chłodnica wody ma zapas pojemności cieplnej. Przy okazji olej może się szybciej nagrzewać, bo płyn chłodzący nagrzewa się szybciej niż olej.

Zwykle większy odbiór ciepła kupuje się większym oporem dla oleju lub powietrza. Dlatego dobór opiera się na zastosowaniu, a nie wyłącznie na wielkości rdzenia.

Termostat i płyta kanapkowa

Olej, który nie osiąga temperatury pracy, też szkodzi: przy długiej pracy w zbyt niskiej temperaturze tworzy się osad, a olej jest rozcieńczany. Dlatego chłodnica powinna przejmować przepływ dopiero po rozgrzaniu oleju. Zapewnia to termostat. Często zawiera wosk, który po nagrzaniu rozszerza się i otwiera drogę do chłodnicy. Zimny olej omija chłodnicę. W niektórych konstrukcjach niewielka część i tak do niej płynie, a producent uznaje to za potrzebne do bezpiecznej pracy. Po rozgrzaniu zawór zaczyna kierować przepływ przez chłodnicę.

Płyta kanapkowa mocuje się między gniazdem filtra a samym filtrem i zawiera króćce do chłodnicy. Dla ciasnych komór istnieje termostat w przewodzie, montowany zdalnie. Płyta zwiększa wysokość całego zespołu filtra, więc przy małej ilości miejsca stosuje się mniejszy filtr albo zdalną obudowę filtra. Szczegóły w poradniku Filtr oleju, zakrętka magnetyczna i adapter filtra. Każdy dodatkowy element, w tym termostat, dokłada oporu w obiegu, dlatego dobiera się go razem z przewodami.

Przewody i złącza

Przewody łączą silnik z chłodnicą i muszą wytrzymać ciśnienie oleju oraz temperaturę komory silnika. Zwykle stosuje się wąż z rdzeniem PTFE w oplocie ze stali nierdzewnej albo wąż gumowy ze stalowym oplotem. Średnicę przewodu dobiera się do silnika, długości trasy i całego zestawu, a nie do tego, co jest łatwo dostępne. Zbyt mały przewód dławi przepływ, szczególnie przy zimnym starcie lub dużej pompie oleju.

Opór zależy nie tylko od średnicy. Długa trasa z wieloma zakrętami, proste złącze zamiast ciasnego kolanka i liczba przejściówek wpływają na sprawność układu. Dlatego krótsza, prostsza trasa zwykle ma mniejsze straty, a zestaw z wieloma adapterami traci na przepływie, nawet jeśli wąż jest duży. Złącza dokręca się z momentem podanym przez producenta, bo zbyt mocne dokręcenie może uszkodzić końcówkę.

Umiejscowienie chłodnicy

Chłodnica oleju daje efekt tylko wtedy, gdy przez jej żebra płynie powietrze. Najwygodniejsze miejsce to zwykle przed chłodnicą wody, gdzie strumień powietrza jest pewny, ale gdy chłodzenie wody jest na granicy, chłodnicę przykłada się do jej powierzchni albo używa się cienkiego kanału, żeby cieplejsze powietrze nie omijało chłodnicy wody. Możliwe jest też miejsce za chłodnicą wody. Chłodnicę ustawia się w najkrótszej drodze strumienia powietrza, z elastycznym mocowaniem, które nie obciąża wspornika.

Montaż i typowe błędy

Chłodnica rozszerza się pod wpływem ciepła, a najsłabszym punktem płytowej chłodnicy są jej wsporniki, więc w aucie narażonym na drgania warto zadbać o elastyczne mocowanie. Przewody prowadź z dala od ruchomych i gorących części, a jeśli trzeba je poprowadzić blisko, użyj osłony termicznej. Zabezpiecz je opaskami lub klipsami przed drganiami i przetarciem. Szczegóły montażu zależą od auta, dlatego zalecamy warsztat.

• Brak termostatu — olej nie dochodzi do temperatury pracy, szczególnie przy krótkich trasach.
• Przewód przy kolektorze lub turbo bez osłony — grozi uszkodzeniem przez ciepło.
• Ostre zagięcia i skręcony przewód — blokują przepływ. Każdy rodzaj węża ma minimalny promień gięcia.
• Zbyt długi przewód — nadmiar trzeba gdzieś upchnąć, a to wymusza zagięcia.
• Dużo przejściówek i kolanek — dodają oporu.
• Chłodnica bez przepływu powietrza — nie odbierze ciepła.
• Sztywne mocowanie na wspornikach — pęknięcia pod wpływem drgań.
• Przesadne dokręcenie złączy — uszkadza uszczelnienie.

Co zmienić razem

• Chłodnice i akcesoria — Chłodnice oleju i akcesoria.
• Przewody — Przewody olejowe.
• Chłodzenie — Chłodnice wody i Wentylatory, gdy chłodnica oleju stoi przed chłodnicą wody.
• Filtr — Filtr oleju, zakrętka magnetyczna i adapter filtra.
• Chłodnice wspomagania i skrzyni: przepływ, bypass.

Lista kontrolna przed zakupem

• Wiem, dlaczego olej się przegrzewa: tor, obroty, turbo, brak przepływu powietrza.
• Wiem, czy potrzebuję chłodnicy, czy wystarczy zmiana innych elementów.
• Wybrałem termostat lub płytę kanapkową i sprawdziłem, czy mieści się przy filtrze.
• Przewód dobrałem do silnika i długości trasy, a nie do tego, co łatwo kupić.
• Zaplanowałem trasę przewodów z dala od gorących i ruchomych części oraz miejsce na osłonę.
• Chłodnica ma dopływ powietrza i elastyczne mocowanie.
• Wiem, jak zmiana wpłynie na dokumenty pojazdu i gwarancję producenta pojazdu.

Zobacz kategorię Chłodnice oleju i akcesoria →

FAQ

Czy każdy silnik potrzebuje chłodnicy oleju?

Nie. Większość aut użytkowanych drogowo jej nie potrzebuje. Przydaje się przy długim obciążeniu, wysokich obrotach lub torze.

Po co termostat w chłodnicy oleju?

Zapobiega przechłodzeniu. Zimny olej omija chłodnicę, a po rozgrzaniu przepływ idzie przez nią.

Płyta kanapkowa czy termostat w przewodzie?

Płyta mocuje się między gniazdem a filtrem. Termostat w przewodzie jest przeznaczony do ciasnych komór, gdzie płyta się nie mieści.

Jaki przewód wybrać?

Taki, który pasuje do silnika, długości trasy i zestawu. Zbyt mały dławi przepływ, a trasa z wieloma zakrętami i przejściówkami zwiększa opór.

Gdzie zamontować chłodnicę?

Tam, gdzie przez żebra płynie powietrze, zwykle przed chłodnicą wody, z elastycznym mocowaniem i bez blokowania przepływu.

Powiązane kategorie: Układ chłodzenia · Silnik i turbo