Chłodnice wspomagania i skrzyni: przepływ, bypass

Płyn wspomagania kierownicy i olej w skrzyni biegów albo w automatycznej przekładni pracują w obwodach hydraulicznych, które przy dużym obciążeniu i wysokiej temperaturze otoczenia nagrzewają się szybciej, niż w jeździe codziennej. Ten poradnik wyjaśnia, po co chłodzić te płyny, gdzie w obwodzie wpina się chłodnicę, jak wygląda przepływ i do czego służy zawór termostatyczny (bypass) w chłodnicy oleju skrzyni.

Bezpieczeństwo i przepisy. Przewody wspomagania i oleju skrzyni pracują pod ciśnieniem i w pobliżu gorących elementów, więc źle dobrany lub źle zamontowany przewód albo złącze grozi wyciekiem płynu i utratą wspomagania kierownicy albo uszkodzeniem skrzyni. Chłodnicę wspomagania wpina się tylko w linię niskiego ciśnienia (powrotną) układu, nigdy w linię wysokiego ciśnienia między pompą a przekładnią kierowniczą. Zmiany w układzie chłodzenia płynów roboczych mogą wpływać na warunki gwarancji producenta pojazdu. Montaż zalecamy w warsztacie, który sprawdzi szczelność i poziom płynu po montażu. Zobacz też Chłodnice wspomagania i skrzyni.

Jak to działa

Pompa wspomagania tłoczy płyn pod wysokim ciśnieniem do przekładni kierowniczej (zębatki) albo do siłownika wspomagania, a zużyty płyn wraca do zbiornika linią niskiego ciśnienia. Chłodnica wspomagania jest niewielkim wymiennikiem ciepła wstawionym właśnie w tę linię powrotną: płyn przepływa przez nią po opuszczeniu przekładni, a zanim wróci do zbiornika, oddaje ciepło do powietrza. Niskie prędkości, duży skręt kół, ciężkie opony, holowanie albo wysoka temperatura otoczenia zwiększają wysiłek układu i podnoszą temperaturę płynu. Przegrzany płyn traci właściwości smarne, może zacząć się pienić i utleniać, a nadmiar ciepła utwardza o-ringi i uszczelnienia, co prowadzi do wycieków.

Olej w skrzyni biegów albo płyn w automatycznej przekładni (ATF) też się nagrzewa pod obciążeniem, zwłaszcza w jeździe torowej, przy częstych zmianach biegów albo przy dużym momencie. Chłodnica oleju skrzyni działa na tej samej zasadzie: wymusza przepływ oleju przez dodatkowy wymiennik, zanim wróci do skrzyni, i oddaje nadmiar ciepła do powietrza albo do obiegu wody.

Chłodnica oleju skrzyni i termostat obejściowy

Chłodnica dołożona do skrzyni albo automatycznej przekładni nie powinna chłodzić oleju bez przerwy, zwłaszcza zimą czy na krótkich trasach: olej, który nigdy nie dochodzi do temperatury roboczej, jest gęstszy, gorzej smaruje i w automatycznych przekładniach może blokować funkcje uczenia się adaptacyjnego. Dlatego część układów ma zawór termostatyczny (bypass): dopóki olej jest zimny, zawór kieruje go z pominięciem chłodnicy z powrotem do skrzyni, a gdy temperatura przekroczy ustawiony próg, otwiera przepływ przez chłodnicę. Zawory tego typu zwykle wykorzystują element woskowy, który rozszerza się z ciepłem i przesuwa trzpień zaworu; próg otwarcia różni się między producentami i modelami. Zacięty zawór w pozycji zamkniętej na chłodnicę prowadzi do przegrzania oleju, a zacięty w pozycji obiegowej (bypass) do oleju, który nigdy nie trafia do chłodnicy.

Dla oleju w automatycznej przekładni branża motoryzacyjna powtarza praktyczną zasadę: każde kolejne ok. 11 °C (20 °F) ponad normalny zakres pracy skraca w przybliżeniu o połowę żywotność oleju. To nie pomiar dla konkretnego oleju czy skrzyni, tylko popularna wersja ogólniejszej, starszej zasady o starzeniu smarów pod wpływem ciepła — mimo to dobrze tłumaczy, czemu chłodzenie ma sens przy ciągłym, dużym obciążeniu, a nie tylko przy awarii.

Rodzaje: co wybrać

Jak dobrać: na co patrzeć

• Płyn i obwód. Ustal, czy chłodzisz wspomaganie kierownicy, olej skrzyni manualnej czy ATF automatycznej przekładni — to inne obwody i inne wymagania.
• Miejsce wpięcia. Chłodnicę wspomagania wpinaj tylko w linię powrotną niskiego ciśnienia.
• Przepływ powietrza. Wybierz miejsce z realnym przepływem powietrza (przed chłodnicą główną, w otwartej części przodu), nie zasłaniając przy tym chłodnicy wody czy intercoolera.
• Złącza i przewody. Rozmiar złączy AN i długość przewodów muszą pasować do istniejącej instalacji.
• Zawór termostatyczny. Jeśli producent skrzyni albo chłodnicy przewiduje zawór bypass, sprawdź, czy jest w zestawie, czy trzeba go dokupić.
• Liczba rzędów. Większa chłodnica i więcej rzędów to większa powierzchnia wymiany ciepła, ale też więcej miejsca potrzebnego pod maskę.

Montaż i typowe błędy

Chłodnicę wspomagania montuje się zwykle przed chłodnicą główną, przed skraplaczem klimatyzacji albo w innym otwartym miejscu z dobrym przepływem powietrza, z dala od ruchomych elementów i ostrych krawędzi. Przewody prowadź tak, by nie były zgięte ani naprężone przy pracy zawieszenia i skrętu kół. Montaż i dobór zalecamy zlecić warsztatowi; nie podajemy tu instrukcji krok po kroku.

• Chłodnica na linii wysokiego ciśnienia. Zwiększa ryzyko wycieku przy dużym ciśnieniu i nie taki jest cel montażu.
• Zasłonięcie chłodnicy głównej albo intercoolera. Chłodnica wspomagania przed nimi ogranicza ich własny przepływ powietrza.
• Brak zaworu termostatycznego przy stałej, dużej chłodnicy skrzyni. Grozi niedogrzaniem oleju, zwłaszcza zimą i na krótkich trasach.
• Zagięte albo naprężone przewody. Ryzyko przecieku i spadku wydajności wspomagania.
• Złe złącza AN. Nieszczelność na gwincie zamiast przecieku na uszczelce.
• Brak sprawdzenia poziomu płynu po montażu. Dodatkowa chłodnica i przewody zwiększają objętość układu.

Co zmienić razem

• Olej skrzyni. Skrzynia biegów: krótki lewarek, mocowania, olej.
• Chłodnica oleju silnika. Chłodnica oleju: kiedy potrzebna, termostat, przewody.
• Przewodnik kategorii: Układ chłodzenia: przewodnik po kategorii.
• Kategorie: Chłodnice wspomagania i skrzyni, Przewody olejowe i Układ chłodzenia.

Lista kontrolna przed zakupem

• Wiem, czy chłodzę wspomaganie kierownicy, olej skrzyni manualnej czy ATF.
• Znalazłem w obwodzie linię powrotną (niskiego ciśnienia) do wpięcia chłodnicy wspomagania.
• Mam miejsce z realnym przepływem powietrza, które nie zasłoni chłodnicy głównej.
• Rozmiar złączy AN i długość przewodów są zgodne z instalacją.
• Sprawdziłem, czy potrzebuję zaworu termostatycznego (bypass).
• Zaplanowałem kontrolę poziomu i szczelności płynu po montażu.
• Wiem, kto wykona montaż.

Zobacz kategorię Chłodnice wspomagania i skrzyni →

FAQ

Czy chłodnicę wspomagania montuje się na linii wysokiego czy niskiego ciśnienia?

Na linii niskiego ciśnienia, czyli powrotnej — płyn przechodzi przez chłodnicę po opuszczeniu przekładni kierowniczej, zanim wróci do zbiornika. Nigdy nie wpina się jej w linię wysokiego ciśnienia.

Czy moje auto potrzebuje chłodnicy oleju skrzyni?

Zależy od obciążenia: jazda torowa, częste zmiany biegów, duży moment albo holowanie podnoszą temperaturę oleju bardziej niż jazda codzienna. Potrzebę najlepiej ocenić po pomiarze temperatury oleju albo w konsultacji z warsztatem.

Co robi zawór termostatyczny (bypass) przy chłodnicy skrzyni?

Kieruje zimny olej z pominięciem chłodnicy, aż skrzynia dojdzie do temperatury roboczej, a dopiero potem otwiera przepływ przez chłodnicę. Bez niego chłodnica może nie dawać olejowi szansy się nagrzać, zwłaszcza zimą.

Czy więcej rzędów chłodnicy to zawsze lepiej?

Więcej rzędów zwiększa powierzchnię wymiany ciepła, ale też rozmiar chłodnicy i wymagania co do miejsca montażu i przepływu powietrza. Dobór zależy od obciążenia układu, nie tylko od rozmiaru.

Czy mogę samodzielnie zamontować chłodnicę wspomagania albo skrzyni?

Montaż wymaga pracy na obwodzie pod ciśnieniem i kontroli szczelności oraz poziomu płynu po montażu, więc zalecamy warsztat. Nie podajemy tu instrukcji krok po kroku.

Powiązane kategorie: Układ chłodzenia · Chłodnice wspomagania i skrzyni · Przewody olejowe · Chłodnice oleju i akcesoria · Termostaty i adaptery