Przewody i zatyczki podciśnienia: średnica, materiał

Podciśnienie z kolektora dolotowego steruje w aucie kilkoma układami naraz, od serwa hamulcowego po odpowietrzenie skrzyni korbowej, a najczęściej zawodzi nie sam przewód, tylko luźny koniec albo otwarty, niezaślepiony króciec. Ten poradnik wyjaśnia, do czego służy podciśnienie w układzie dolotowym, jak dobrać średnicę i materiał przewodu, czym różni się zasysanie ściany pod podciśnieniem od rozsadzania pod nadciśnieniem oraz jak bezpiecznie zaślepić nieużywany króciec.

Bezpieczeństwo i przepisy. Przewód podciśnienia zasila między innymi serwo hamulcowe, więc nieszczelność w tym obwodzie może wpływać na siłę hamowania. Prace przy układzie hamulcowym i przy instalacji podciśnienia w komorze silnika zalecamy wykonać w warsztacie; nie podajemy tu instrukcji krok po kroku dla elementów układu hamulcowego. Zmiany w układzie dolotowym mogą wpływać na warunki gwarancji producenta pojazdu, a w sporcie motorowym obowiązuje regulamin imprezy. Zobacz też Przewody podciśnienia i Zatyczki podciśnienia.

Jak to działa

Silnik działa jak pompa zasysająca powietrze, a za przymkniętą przepustnicą w kolektorze dolotowym powstaje podciśnienie względem atmosfery. To podciśnienie jest rozprowadzane siecią cienkich przewodów do kilku niezależnych odbiorników, więc jeden luźny koniec potrafi rozregulować naraz kilka układów.

Serwo hamulcowe wzmacnia siłę nacisku na pedał dzięki membranie rozdzielającej dwie komory: gdy do jednej z nich wpływa powietrze o wyższym ciśnieniu, różnica względem drugiej komory, utrzymywanej w podciśnieniu, przesuwa membranę w stronę pompy hamulcowej. W silnikach z zapłonem samoczynnym i z wtryskiem bezpośrednim podciśnienie w kolektorze bywa za słabe lub niestabilne, dlatego doposaża się je w osobną pompę podciśnienia, zasilającą serwo tą samą rodziną przewodów. Siłownik wastegate oraz zawór nadmiarowy (BOV, blow-off valve) pracują z linią, która w czasie jazdy widzi obie strony zakresu: ciśnienie doładowania otwiera zawór wbrew sprężynie, a przy zamkniętej przepustnicy w tej samej linii pojawia się podciśnienie z kolektora, pomagające domknąć zawór albo, w układach z elektrozaworem, modulować jego położenie. Starsze i pneumatyczne odmiany zaworu recyrkulacji spalin (EGR) otwierają się membraną uruchamianą właśnie podciśnieniem, a w części silników czujnik ciśnienia w kolektorze (MAP) jest podłączony odcinkiem przewodu, a nie tylko przez gwintowane gniazdo w obudowie. Odpowietrzenie skrzyni korbowej (PCV) korzysta z tego samego podciśnienia do odprowadzania gazów przedostających się za pierścienie tłokowe, choć przy w pełni otwartej przepustnicy podciśnienie spada i przepływ w części układów PCV się odwraca.

Średnica i dobór przewodu

Średnicę przewodu dobiera się do zewnętrznej średnicy króćca albo nypla, na który ma wejść, a nie do starego przewodu zdjętego z auta — stwardniały lub napęczniały wężyk daje zawyżony lub zaniżony pomiar. W praktyce w obiegu podciśnienia spotyka się zarówno drobne odcinki o średnicy kilku milimetrów, prowadzące sygnał do czujników i małych zaworów, jak i grubsze linie: przewód do serwa hamulcowego bywa opisywany nawet jako 1/4, 11/32 czy 3/8 cala w zależności od producenta i modelu, więc żadna z tych wartości nie jest uniwersalna. Zbyt wąski przewód ogranicza przepływ i wydłuża reakcję układu, a zbyt szeroki nie trzyma się na króćcu i przecieka na połączeniu, więc dopasowanie do konkretnego nypla ma pierwszeństwo przed szukaniem jednej uniwersalnej wartości.

Materiały: silikon, silikon zbrojony i nylon

Silikon pracuje w szerokim zakresie temperatury, w zależności od mieszanki zwykle w przybliżeniu od -60 °C do 180-200 °C, i pozostaje elastyczny również w niskiej temperaturze, co ułatwia prowadzenie w ciasnych miejscach komory silnika. Standardowy silikon ma jednak słabszą odporność na parę benzyny i oleju niż na samo ciepło, więc do odcinków stykających się z olejem, na przykład w układzie PCV, producenci zalecają warianty odporne na olej (np. z wykładziną fluorosilikonową) albo przewód z innego materiału. Przewód silikonowy zbrojony ma dodatkowo oplot tekstylny albo drut w ściance, co zwiększa odporność na rozsadzanie pod nadciśnieniem i pomaga zachować kształt, ale nie zmienia automatycznie odporności na zasysanie ściany pod podciśnieniem (więcej w kolejnej sekcji). Nylon, również dostępny jako zbrojony, jest sztywniejszy od silikonu, dobrze trzyma prosty odcinek bez podparcia i lepiej znosi kontakt z olejami, paliwami i węglowodorami, za to na ostrym zagięciu kinkuje się zamiast łagodnie się wyginać, więc lepiej sprawdza się na krótkich, prostych odcinkach niż przy prowadzeniu wokół przeszkód. Punktem odniesienia jest oryginalna guma (EPDM): norma SAE J1037 dla przewodu podciśnieniowego i wężyka spryskiwaczy z tego materiału podaje zakres pracy od -40 °C do 125 °C, a przewód traci elastyczność w niskiej temperaturze i z czasem twardnieje pod wpływem ciepła, co jest częstym powodem wymiany na silikon lub nylon przy przebudowie układu.

Oplot a zasysanie ściany pod podciśnieniem

Pod nadciśnieniem, na przykład w chwili otwarcia zaworu nadmiarowego, siła działa od wewnątrz na zewnątrz, a oplot pracuje na rozciąganie i przenosi tę siłę, więc decyduje o odporności na rozsadzenie. Pod podciśnieniem mechanizm jest inny: ścianę wciska do środka ciśnienie atmosferyczne z zewnątrz, a to, czy przewód się zapadnie, zależy przede wszystkim od grubości ścianki i sztywności geometrii (żebrowanie, spiralne wzmocnienie), a nie od wytrzymałości oplotu na rozciąganie — oplot, który świetnie trzyma przewód pod wysokim ciśnieniem, nie musi w ogóle pracować, gdy ciśnienie w środku spada poniżej atmosferycznego. Z tego powodu przewód deklarowany jako odporny na wysokie ciśnienie doładowania może się spłaszczyć pod podciśnieniem, jeśli jego ścianka jest zbyt cienka na taki przypadek. Dlatego do linii, które w pracy widzą obie strony zakresu, jak przewód do siłownika wastegate sterowanego elektrozaworem trójdrożnym, producenci radzą dobierać przewód podciśnieniowy dedykowany do takiej pracy, a nie dowolny wężyk o odpowiedniej średnicy.

Rodzaje: co wybrać

Prowadzenie, zabezpieczenie i zaślepianie króćców

Przewód prowadzi się z dala od gorących elementów (kolektor wydechowy, turbosprężarka) i ruchomych części, mocuje opaskami w rozsądnych odstępach i zostawia mu luz na ruchy silnika w zawiesiach. Ostrego zagięcia blisko gorącego elementu lepiej uniknąć przez użycie kątowej końcówki albo innej trasy, niż zginać przewód na siłę — zgięty pod kątem przewód zwęża przekrój i w gorącym miejscu szybciej się zapada lub pęka. Osobna sprawa to nieużywane króćce: gdy w trakcie serwisu albo zmiany osprzętu odłącza się zawór, czujnik czy siłownik, zostaje po nim wolny otwór w kolektorze lub w rozdzielaczu podciśnienia. Otwarty króciec wpuszcza niekontrolowane powietrze, czyli sprawia, że cały układ staje się nieszczelny, dlatego każdy taki otwór trzeba zamknąć zatyczką o średnicy dopasowanej do otworu, zamocowaną opaską tak samo rzetelnie jak zwykły przewód.

Montaż i typowe błędy

Typowe błędy przy przewodach podciśnienia to: przewód za wąski lub za szeroki względem nypla, co daje nieszczelność albo utrudnia montaż; ostre zagięcie blisko kolektora lub turbosprężarki, po którym przewód się zapada albo pęka od ciepła; brak opaski na linii narażonej na wibracje, co prowadzi do zsunięcia się przewodu z króćca; otwarty, niezaślepiony króciec po demontażu osprzętu; oraz użycie przewodu z kabiny lub o niskiej klasie temperaturowej w komorze silnika, gdzie materiał z czasem kruszy się lub mięknie. Objawy nieszczelności podciśnienia są zwykle wspólne dla wszystkich tych błędów: nierówny albo podwyższony bieg jałowy, syczenie lub gwizd w komorze silnika, zawahania przy przyspieszaniu, a czasem zgaśnięcie silnika na biegu jałowym, wyższe spalanie i zapalona kontrolka silnika z kodem ubogiej mieszanki. Prace przy serwie hamulcowym zalecamy zlecić warsztatowi; tu podajemy tylko ogólne zasady prowadzenia i zabezpieczania przewodów.

Co zmienić razem

• Odpowietrzenie skrzyni korbowej. Oil catch tank: odma, PCV, separacja i montaż.
• Czujniki ciśnienia i temperatury: gwinty, adaptery, sygnał.
• Przewodnik kategorii. Układ dolotowy: mapa kategorii.
• Kategorie: Przewody podciśnienia, Zatyczki podciśnienia i Układ dolotowy.

Lista kontrolna przed zakupem

• Zmierzyłem średnicę zewnętrzną króćca lub nypla, a nie starego, stwardniałego przewodu.
• Wiem, czy linia pracuje tylko pod podciśnieniem, czy również pod nadciśnieniem.
• Dobrałem materiał pod temperaturę miejsca pracy i kontakt z olejem lub paliwem.
• Zaplanowałem trasę z dala od gorących elementów i bez ostrych zagięć.
• Mam opaski w rozmiarze pod przewód i nypel.
• Policzyłem, czy po montażu zostają wolne króćce do zaślepienia.
• Mam zatyczki w rozmiarze pasującym do otworu.
• Wiem, kto wykona prace przy serwie hamulcowym, jeśli ich dotyczą.

Zobacz kategorię Przewody podciśnienia →

FAQ

Jaką średnicę przewodu podciśnienia wybrać?

Zmierz średnicę zewnętrzną króćca lub nypla, do którego przewód ma wejść, a nie starego przewodu — stwardniały lub napęczniały wężyk daje błędny pomiar.

Czy silikonowy przewód podciśnienia nadaje się do linii odmy (PCV)?

Standardowy silikon ma słabszą odporność na parę oleju i benzyny niż na ciepło, więc do linii stykających się z olejem lepiej sprawdza się wariant odporny na olej albo przewód nylonowy.

Czy oplot na przewodzie chroni go przed zapadnięciem pod podciśnieniem?

Nie wprost. Oplot dobrze przenosi rozciąganie i chroni przed rozsadzeniem pod nadciśnieniem, a przed zapadnięciem ścianki pod podciśnieniem chroni głównie grubość ścianki i sztywność konstrukcji.

Co się stanie, jeśli zostawię odkryty króciec podciśnienia?

Wpada przez niego niekontrolowane powietrze, czyli układ staje się nieszczelny — typowe objawy to nierówny bieg jałowy, syczenie i zapalona kontrolka silnika.

Czy mogę sam zmienić przewód podciśnienia zasilający serwo hamulcowe?

Nie podajemy tu instrukcji krok po kroku dla elementów układu hamulcowego. Prace przy obwodzie zasilającym serwo zalecamy zlecić warsztatowi.

Powiązane kategorie: Układ dolotowy · Przewody podciśnienia · Zatyczki podciśnienia · Oil Catch Tank · Obejmy i opaski